TSOK, HAI TƯ LƯƠNG VÀ VIỆC PHỤC HỒI SAMAYA

Trong Kim Cương thừa, Tsok gắn với việc tích lũy Hai Tư Lương — Công Đức và Trí Tuệ — đồng thời là một duyên quan trọng để sám hối, tịnh hóa và phục hồi samaya. Với người thực hành Chöd, những điều này cuối cùng vẫn phải quay trở lại một chỗ: chính tâm mình.

Công đức và cái “tôi” phía sau

Cúng dường, bố thí, phụng sự, chuẩn bị pháp hội hay giúp đỡ hội chúng đều là những duyên để vun bồi công đức. Nhưng làm xong một việc thiện chưa chắc là tâm đã buông.

Có khi mình làm rất nhiều, nhưng chỉ cần không được ghi nhận thì trong lòng đã khó chịu. Có khi cúng dường rồi vẫn nhớ rất rõ “phần của mình”. Lúc ấy mới thấy cái tôi có thể theo mình ngay cả vào trong thiện hạnh.

Chöd không bảo ta thôi làm. Vẫn cứ cúng dường, vẫn cứ phụng sự, nhưng làm rồi thì nhìn lại: mình còn đang giữ gì phía sau việc ấy? Nếu vẫn phải có “công đức của tôi”, “việc tôi làm”, thì vật có thể đã rời khỏi tay mà sự nắm giữ trong tâm vẫn còn.

Trí tuệ bắt đầu khi sự nắm giữ mềm đi

Trí tuệ không phải thứ có thể đếm. Đôi khi nó chỉ bắt đầu bằng một thay đổi rất nhỏ: cái ranh giới quá chắc giữa “tôi”, “của tôi” và “tôi phải nhận lại” bắt đầu mềm đi.

Với Chöd, đây là chỗ rất gần. Ta tưởng mình đang học cách dâng cúng, nhưng rồi nhận ra thứ khó buông nhất không nằm trên bàn Tsok. Khó buông nhất vẫn là cái tâm luôn muốn nói: “Đây là của tôi.”

Nhận ra được sự nắm giữ ấy khi nó vừa khởi lên đã là một phần của thực hành.

Samaya nằm ngay trong đời sống

Samaya nghe có vẻ là một điều rất lớn, nhưng khi thực hành lâu hơn, nó hiện ra ngay trong cách mình sống với Đạo sư, bản tôn, Giáo Pháp và những người cùng thực hành.

Một lời nói khi đang sân, một phản ứng vì tự ái, một sự hơn thua kéo dài hay một bất hòa mình biết nên dừng mà vẫn tiếp tục nuôi — những điều ấy đều có thể làm tổn thương mối liên hệ của mình với Pháp.

Tsok được xem là một duyên quan trọng để sám hối, tịnh hóa và phục hồi những hư tổn ấy. Nhưng phục hồi samaya không có nghĩa là làm xong một nghi lễ rồi coi như chưa từng có chuyện gì xảy ra.

Trước hết, mình phải dám nhìn xem mình đã đi lệch ở đâu.

Cái tôi rất giỏi tự bảo vệ

Khi mình sai, cái tôi thường không chịu nhận một cách đơn giản. Nó giải thích, biện minh, tìm lỗi của người khác và kể lại câu chuyện theo cách khiến mình vẫn có lý.

Đối với một hành giả Chöd, đây là chỗ rất đáng nhìn. Điều cần cắt không phải lúc nào cũng là một chướng ngại bên ngoài. Có khi chính là cái tâm vẫn cố bảo vệ hình ảnh của mình ngay cả khi đã biết mình sai.

Sám hối chân thành không phải tự kết tội hay dằn vặt bản thân. Chỉ cần đủ thành thật để nhận ra mình đã làm gì, tâm nào đã dẫn mình đến đó, rồi sửa những gì còn có thể sửa.

Có lời cần xin lỗi thì xin lỗi. Có điều cần dừng thì dừng. Có bất hòa đang được nuôi thì đừng tiếp tục làm nó lớn thêm.

Phục hồi là thật sự quay trở lại

Không phải chuyện gì cũng có thể quay lại như chưa từng xảy ra. Nhưng mình luôn có thể lựa chọn không tiếp tục đi theo hướng cũ.

Có lẽ đó là ý nghĩa rất thật của việc phục hồi samaya: không phải giả vờ rằng mình chưa từng đi lệch, mà là biết mình đã đi lệch và thực sự muốn quay trở lại với Pháp.

Trong một pháp hội Tröma Nagmo Bhumtsok, nhiều người cùng thực hành, cùng cúng dường và cùng hồi hướng. Vì vậy, cách mình sống với hội chúng cũng rất quan trọng. Ta có thể rất thành kính trước đàn tràng nhưng lại làm tổn thương người bên cạnh. Nếu vậy, vẫn còn một phần thực hành cần quay lại nhìn.

Hai Tư Lương và samaya cuối cùng cũng gặp nhau ở đây. Công đức được vun bồi qua những gì ta làm; trí tuệ bắt đầu khi ta bớt nắm những việc ấy làm “của tôi”. Và khi đã đi lệch, sự phục hồi bắt đầu từ việc thôi trốn khỏi chính mình.

Với Chöd, đôi khi điều cần cắt không nằm ở đâu xa. Nó chính là cái tâm vẫn muốn bảo vệ mình ngay cả khi đã biết rõ sự thật.

Khi chỗ ấy bắt đầu mềm đi, sám hối không còn chỉ là lời đọc trong nghi quỹ. Samaya cũng bắt đầu được phục hồi từ chính nơi đó.

Ban Biên tập Yeshi Melong

Nguồn biên tập

• Dudjom Troma Chöd I, bản Việt ngữ Dorje Rinchen — các phần bối cảnh công khai.
• Tư liệu biên tập Yeshi Melong về Tröma Nagmo Bhumtsok, Hai Tư Lương và việc phục hồi samaya.